Özden OSGB

İş kazalarını önlemek için kuralları belirlemek yeterli mi?

Çalışanlar çoğu zaman riskleri ve güvenlik kurallarını bilir. Buna rağmen zaman baskısı, riskin zamanla normalleşmesi, aşırı güven, grup etkisi veya yetersiz bilgilendirme güvenli olmayan davranışlara zemin hazırlayabilir.

Bu nedenle kural ihlallerini değerlendirirken “Bu davranışı ortaya çıkaran koşullar nelerdi?” sorusu güvenlik yönetiminin önemli bir parçasıdır.

Eğitim, açık iletişim, düzenli geri bildirim ve güvenli davranışın desteklendiği bir çalışma kültürü; riskli davranışların azaltılmasında önemli rol oynar.

Ramak kala olaylar, çoğu zaman kazadan önce gelen önemli uyarılardır.

“Neyse ki bir şey olmadı” diyerek devam etmek yerine; olayın nedenini değerlendirmek, riski ortadan kaldıracak önlemleri almak ve benzer bir olayın tekrarını önlemek gerekir.

Çünkü bu kez bir şey olmaması, bir sonrakinde de olmayacağı anlamına gelmez.

ozdenosgb.com

Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinde yapılan son değişikliklerle, havalandırma sistemlerine ilişkin önemli düzenlemeler yürürlüğe girdi.

Öne çıkan değişiklikler arasında;

• Ana havalandırma fanları için bağımsız yedek güç sistemi zorunluluğu,
• Grizulu ocaklarda yedek havalandırma fanı bulundurulması,
• Yedek sistemlerin en geç ayda bir test edilmesi ve kayıt altına alınması,
• Tali havalandırma arızalarında çalışanların güvenli alana tahliye edilmesine yönelik düzenlemeler yer alıyor.

Mevzuat değişikliklerinin yalnızca yasal uyum açısından değil, işletmelerde mevcut uygulamaların gözden geçirilmesi açısından da değerlendirilmesi önem taşıyor.

ozdenosgb.com

Bir iş kazasının ardından ilk dikkat, çoğu zaman olayın görünen nedenine yönelir.

Ancak iş kazalarının değerlendirilmesinde görünen neden ile kök neden her zaman aynı değildir.

Bir olayın arkasında; risk değerlendirmesi, eğitim, bakım, denetim, çalışma organizasyonu ve güvenlik kültürü gibi birbirini etkileyen birçok unsur yer alabilir. Bu nedenle yalnızca sonuca odaklanmak, benzer olayların tekrarını önlemek için yeterli değildir.

Etkili bir kök neden analizi, yalnızca ne olduğunu değil; olayın neden mümkün hâle geldiğini de ortaya koyar.

İş sağlığı ve güvenliğinde kalıcı iyileştirme, görünen nedeni düzeltmekle değil; sistemi güçlendirmekle sağlanır.

ozdenosgb.com

Risk değerlendirmesi, belirli aralıklarla yenilenen bir evrak değil; işyerindeki değişimlerle birlikte güncelliğini koruması gereken bir süreçtir.

Mevzuatta yer alan 2, 4 ve 6 yıllık süreler, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenen azami yenileme süreleridir. Ancak işyerindeki riskleri etkileyen önemli bir değişiklik meydana geldiğinde bu sürelerin dolmasını beklemek gerekmez.

İşyerinin taşınması, yeni makine veya ekipmanın devreye alınması, üretim yönteminin değişmesi, farklı bir kimyasalın kullanılmaya başlanması, iş kazası veya ramak kala olay yaşanması gibi durumlar; mevcut risk değerlendirmesinin yeniden gözden geçirilmesini gerektirebilir.

Risk değerlendirmesi, değişen çalışma koşullarını yansıttığı sürece etkili bir yönetim aracıdır. Bu nedenle belirli periyotlarda yenilenmesinin yanı sıra, işyerindeki değişimlerle birlikte güncelliğinin korunması da güvenli çalışma ortamının önemli parçalarından biridir.

ozdenosgb.com

SGK, 2025 yılı iş kazası ve meslek hastalığı istatistiklerini yayımladı.

Resmî veriler, çalışma hayatındaki risklerin güncel görünümünü ortaya koyarken; iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının planlanması açısından da önemli bir referans sunuyor.

2025 yılında 5510 sayılı Kanunun 4/1-a kapsamındaki sigortalılarda;

• 766.039 iş kazası
• 916 meslek hastalığı
• 1.931 iş kazası sonucu ölüm kayıtlara geçti.

Veriler incelendiğinde, iş kazalarının yalnızca geleneksel olarak yüksek riskli faaliyet alanlarında değil; konaklama, yiyecek ve içecek hizmetleri ile perakende ticaret gibi çalışan yoğun sektörlerde de dikkat çekici düzeyde olduğu görülüyor.

İSG uygulamalarında istatistikler yalnızca geriye dönük bir değerlendirme sunmaz. Aynı zamanda risklerin doğru önceliklendirilmesi, kaynakların etkin kullanılması ve önleyici çalışmaların planlanması için önemli bir karar destek aracıdır.

Kaynak: SGK 2025 İstatistik Yıllığı – 5510 sayılı Kanunun 4/1-a kapsamındaki sigortalılar.

ozdenosgb.com

Evde kullanılan temizlik ürünleri; sıçrama, dökülme veya buharına maruz kalma gibi beklenmeyen durumlarda sağlık açısından risk oluşturabilir.

Unutulmamalıdır ki her kimyasalın oluşturabileceği risk ve uygulanması gereken ilk yardım yöntemi aynı değildir. Bu nedenle ürün etiketinde yer alan ilk yardım talimatları ve güvenlik uyarıları dikkate alınmalı; göz, cilt veya solunum yoluyla maruziyet sonrasında belirtiler şiddetliyse vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Doğru bilgiyle hareket etmek, olası bir kimyasal maruziyetin etkilerini azaltmada önemli rol oynar.

ozdenosgb.com

UV (ultraviyole) maruziyeti, yalnızca açık alanda çalışanların karşılaştığı bir risk değildir.

Çalışanlar; güneş ışınları gibi doğal UV kaynaklarına veya kaynak işlemleri ve bazı endüstriyel uygulamalarda kullanılan yapay UV kaynaklarına maruz kalabilir.

Maruziyetin türü farklı olsa da, risklerin değerlendirilmesi ve uygun kontrol önlemlerinin planlanması iş sağlığı ve güvenliği açısından önem taşır.

UV maruziyetinin yönetiminde;

• Yapılan işin niteliğine göre risk değerlendirmesi yapılması,
• Uygun göz, yüz ve cilt koruyucularının kullanılması,
• Maruziyet süresinin mümkün olduğunca azaltılması,
• Çalışanların UV riskleri konusunda bilgilendirilmesi

önemli koruyucu uygulamalardır.

İş sağlığı ve güvenliği, yalnızca görünür tehlikeleri değil; uzun vadede çalışan sağlığını etkileyebilecek riskleri de kapsayan bütüncül bir yaklaşımla ele alınmalıdır.

ozdenosgb.com

İş kazalarının önemli bir bölümü beklenmedik hatalardan değil, zamanla normalleşen risklerden kaynaklanır.

Bir uygulama uzun süre olumsuz bir sonuç doğurmadığında, güvenli olduğu düşünülmeye başlanabilir. Ancak gerçekleşmeyen kaza, riskin ortadan kalktığını göstermez.

Bu durum literatürde "Normalization of Deviance" (Riskin Normalleşmesi) olarak tanımlanır. Standart dışı davranışların tekrar edilmesi, hem çalışanların hem de yöneticilerin bu davranışları olağan kabul etmesine neden olabilir.

Güçlü bir iş sağlığı ve güvenliği kültürü ise yalnızca kazaları takip etmez; kazaya dönüşebilecek küçük sapmaları da görünür hâle getirir.

Çünkü güvenlik, "bugüne kadar bir şey olmadı" diyebilmekten değil, riskleri zamanında fark edip yönetebilmekten geçer.

Çalışan deneyimi yalnızca bağlılığı ve verimliliği etkilemez. Güvenlik kültürünü de şekillendirir.

Kendini değerli hisseden, fikrine önem verildiğini bilen ve yöneticisine güvenen çalışanlar;

• Potansiyel riskleri daha erken fark eder ve paylaşır.
• Ramak kala olayları bildirme konusunda daha istekli olur.
• Güvenli çalışma uygulamalarına daha aktif katılır.
• Sürekli iyileştirme kültürüne katkı sağlar.

Bu nedenle güçlü bir güvenlik kültürü oluşturmak isteyen kurumlar için, çalışan deneyimini de iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının bir parçası olarak ele almak bütüncül bir yaklaşımın önemli unsurlarından biridir.

ozdenosgb.com