Dr Wai Yan Phyo

#ညဘက်အိပ်မပျော်ဘူး၊ ခြေသလုံး ကြွက်တက်တယ်၊ ခန္ဓာကိုယ် အသားတွေ ပူစပ်ပူလောင် ဖြစ်တယ်၊ တောက်လျှောက်လည်း နုံးချိနေတယ်...

လူတော်တော်များများက ဒါမျိုးဖြစ်ရင် "ဗီတာမင်ဓာတ် နည်းလို့ပါ" ဆိုပြီး အားဆေးတွေ ဝယ်သောက်လေ့ရှိကြပေမဲ့ တကယ်တော့ ဒါဟာ အာဟာရဓာတ် ချို့တဲ့တာတစ်ခုတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အခြားသော ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရင်းများစွာကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

📌၁။ ဗီတာမင်နှင့် သတ္တုဓာတ် (Vitamins & Minerals) ချို့တဲ့ခြင်း

ခန္ဓာကိုယ်မှာ အာဟာရဓာတ် အချို့ နည်းသွားတဲ့အခါ အခုလို ဝေဒနာတွေ စတင်ခံစားရတတ်ပါတယ် -
Magnesium၊ Calcium၊ Potassium နဲ့ Sodium ဓာတ်တွေ နည်းသွားရင် ကြွက်သားတွေ ကျုံ့နိုင်ဆန့်နိုင်စွမ်း မမှန်တော့ဘဲ ကြွက်တက်လွယ်လာပါတယ်ဗျ။ Magnesium ချို့တဲ့ရင် အာရုံကြော စုဖွဲ့မှုကို အနားမပေးနိုင်ဘဲ အိပ်ရခက်တတ်သလို၊ Vitamin D နည်းတာကလည်း အိပ်စက်မှု စက်ဝိုင်း (Circadian Rhythm) ကို ထိခိုက်စေပါတယ်ခင်ဗျာ။ Vitamin B12၊ Vitamin D နဲ့ Iron (သံဓာတ်) နည်းရင် သွေးအားနည်းပြီး ခန္ဓာကိုယ်က စွမ်းအင် မထုတ်နိုင်ဘဲ တောက်လျှောက် နုံးခွေနေတတ်ပါတယ်ဗျ။ Vitamin B-Complex (အထူးသဖြင့် B1, B6, B12) နည်းရင် အာရုံကြောမျှင်လေးတွေ ရောင်ရမ်းပြီး ခြေဖဝါးနဲ့ အသားတွေ ပူစပ်ပူလောင် ဖြစ်တတ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

အယူမှား- ခြေဖဝါး ပူစပ်ပူလောင် ဖြစ်တာနဲ့ B-Complex အားဆေး အမြဲတမ်း သောက်ပေးရင် သက်သာသွားမယ်။
အမှန်တရား- B-Complex နည်းလို့ဖြစ်တာဆိုရင် သက်သာနိုင်ပေမဲ့ Vitamin B6 ပမာဏ အများကြီးကို လနဲ့ချီ ရေရှည်သောက်ရင် အာရုံကြော ပျက်စီးမှု (Pyridoxine Toxicity/Peripheral Neuropathy) ကို ပြန်ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

📌၂။ ရောဂါအခံများနှင့် အခြား ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရင်းများ

သိုင်းရွိုက် ဟော်မုန်း ပုံမမှန်ခြင်း: သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း များနေရင် (Hyperthyroidism) ကိုယ်အပူချိန်တက်၊ စိတ်ဂဏှာမငြိမ်ဘဲ အိပ်မပျော်ဖြစ်တတ်ပြီး၊ နည်းနေရင်လည်း (Hypothyroidism) တောက်လျှောက် နုံးချိနေတတ်ပါတယ်။

သွေးချို မထိန်းနိုင်ရင် အာရုံကြောတွေ ထိခိုက်ပြီး အသားပူတာ၊ ထုံကျင်တာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။
ရေလုံလောက်အောင် မသောက်ရင် လျှပ်လိုက်ရည်တွေ နည်းသွားပြီး ကြွက်တက်တာနဲ့ နုံးချိတာတွေ ချက်ချင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

စိတ်ဖိစီးမှုများရင် ကြွက်သားတွေ တင်းမာပြီး ကြွက်တက်လွယ်ခြင်း၊ ညဘက် အိပ်မပျော်ခြင်းနဲ့ မနက်နိုးရင် မလန်းဆန်းဘဲ နုံးနေခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါတယ်ခင်ဗျာ။

အယူမှား - စိတ်ဖိစီးမှုများတာ စိတ်တစ်ခုတည်းကြောင့်မို့ ခန္ဓာကိုယ် အသားပူတာနဲ့ ကြွက်တက်တာကို မဖြစ်စေနိုင်ပါဘူး။

အမှန်တရား - စိတ်ဖိစီးမှုက အာရုံကြောစနစ်ကို လှုံ့ဆော်ပြီး ကြွက်သား တင်းမာတာ၊ အိပ်မပျော်တာနဲ့ အသားပူတာတွေကို တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေပါတယ်။

📌၃။ ဟော်မုန်း မညီမျှခြင်း (Hormonal Imbalance)

ဟော်မုန်းစနစ် ကမောက်ကမဖြစ်တာဟာ အမျိုးသမီးတွေနဲ့ သက်ကြီးပိုင်းတွေမှာ ဒီဝေဒနာတွေကို ဖြစ်စေတဲ့ အဓိက တရားခံပါပဲ။

Cortisol (စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်း) ပမာဏ ညဘက်မှာ ကျမသွားဘဲ မြင့်နေရင် အာရုံကြောတွေ နိုးကြားပြီး ညဘက် အိပ်မပျော်တာ၊ အသားတွေ ပူနွေးလာတာနဲ့ မနက်နိုးရင် နုံးချိနေတာမျိုး ဖြစ်စေပါတယ်ခင်ဗျာ။သွေးဆုံးခါနီးနဲ့ သွေးဆုံးပြီးချိန်တွေမှာ Estrogen ဟော်မုန်း ကျသွားရင် ဦးနှောက်ရဲ့ အပူချိန်ထိန်းစနစ် ပျက်စီးပြီး အသားတွေ ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း (Hot Flashes)၊ ညဘက် ချွေးစိမ်းပြန်ခြင်းနဲ့ အိပ်မပျော်ခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

ပါရာသိုင်းရွိုက် ဟော်မုန်း Parathyroid Hormone (PTH) ပုံမမှန်ရင် ခန္ဓာကိုယ်ထဲက Calcium ဓာတ်ညီမျှမှုကို ပျက်စီးစေလို့ ပြင်းထန်စွာ ကြွက်တက်စေပါတယ်ခင်ဗျာ။

အယူမှား - အမျိုးသမီးတွေ သွေးဆုံးခါနီးဖြစ်တဲ့ အသားပူတာနဲ့ အိပ်မပျော်တာက စိတ်ကြောင့် ဖြစ်တာပါ။
အမှန်တရား - Estrogen ဟော်မုန်း ကျသွားလို့ ဦးနှောက်ရဲ့ အပူချိန်ထိန်းစနစ် ကမောက်ကမဖြစ်ပြီး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အသားပူတာနဲ့ အိပ်မပျော်တာတွေ ဖြစ်လာတာပါ။

📌၄။ ခုခံအားစနစ် ပြန်တိုက်သည့် ရောဂါများ (Autoimmune Diseases)

ခုခံအားစနစ်က ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ မိမိရဲ့ ဆဲလ်တွေနဲ့ အာရုံကြောတွေကို မှားယွင်း တိုက်ခိုက်တဲ့အခါ သွေးစစ်ချက် ပုံမှန်ပြနေပေမဲ့ ဝေဒနာတွေ ပြင်းထန်စွာ ခံစားရတတ်ပါတယ်။

အာရုံကြောမျှင် သေးသေးလေးတွေကို တိုက်ခိုက်ပြီး Small Fiber Neuropathy (SFN) ကို ဖြစ်စေတာမို့ အသားတွေ ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်တာ၊ ထုံကျင်တာနဲ့ နာတာရှည် နုံးချိတာတွေ ဖြစ်စေပါတယ်ခင်ဗျာ။

ခန္ဓာကိုယ်တွင်း နာတာရှည် ရောင်ရမ်းမှုကြောင့် ဆဲလ်တွေက စွမ်းအင် မထုတ်နိုင်တော့ဘဲ အလွန်အမင်း နုံးချိတာ၊ အရိုးအဆစ်နဲ့ အသားတွေ ပူစပ်ပူလောင် နာကျင်တာတွေ ကြုံရတတ်ပါတယ်။

ခုခံအားစနစ်က သိုင်းရွိုက်ဂလင်းကို တိုက်ခိုက်လို့ ဟော်မုန်း နည်းသွားရင် နုံးချိတာ၊ ကြွက်တက်တာနဲ့ အိပ်မပျော်တာတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်လာပါတယ်ခင်ဗျာ။

အယူမှား - ခုခံအားစနစ် ရောဂါ (Autoimmune Disease) ရှိနေရင် ပုံမှန် သွေးစစ်ချက်တွေမှာ အမြဲတမ်း ပုံမမှန်တာ ပေါ်လေ့ရှိတယ်။

အမှန်တရား - Autoimmune ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ အာရုံကြော ထိခိုက်မှု အချို့ (ဥပမာ- Small Fiber Neuropathy) ဟာ ပုံမှန် သွေးစစ်ချက်တွေမှာ မပေါ်ဘဲ သီးသန့် သွေးစစ်ချက် (ANA) သို့မဟုတ် Skin Biopsy လုပ်မှ သိနိုင်ပါတယ်။

📌၅။ အခြားသော ရောဂါအခံများ (Underlying Conditions)

Chronic Kidney Disease (နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ) - ကျောက်ကပ်က အမှိုက်တွေကို မစွန့်ထုတ်နိုင်ရင် သွေးထဲမှာ ယူရီးယားဓာတ်တွေ စုပုံလာပြီး အသားပူတာ၊ ယားယံတာနဲ့ ညဘက် ခြေထောက် မငြိမ်မသက်ဖြစ်ပြီး ကြွက်တက်တာ (Restless Legs Syndrome) တွေ ဖြစ်လာပါတယ်။

Sleep Apnea (အိပ်ပျော်စဉ် အသက်ရှူရပ်သည့် ရောဂါ) - ညဘက် အိပ်နေစဉ် ဦးနှောက်ထံ အောက်ဆီဂျင် လုံလောက်စွာ မရောက်ရင် ညဘက် မကြာခဏ နိုးတာ၊ မနက်နိုးရင် ခန္ဓာကိုယ် အားမရှိဘဲ နုံးချိနေတာတွေ ဖြစ်စေပါတယ်။

Post-viral Infections (Long COVID) - ဗိုင်းရပ်စ် ပိုးဝင်ထားမှု နောက်ဆက်တွဲကျန်ရှိနေရင် ခန္ဓာကိုယ်က နာတာရှည် နုံးချိတဲ့ ဝေဒနာကို ရာသီလပေါင်းများစွာ ခံစားရစေပါတယ်ခင်ဗျာ။

အယူမှား - အိပ်ရေးဝအောင် အချိန်အကြာကြီး အိပ်လိုက်ရင် မနက်နိုးတဲ့အခါ နုံးချိတာတွေ ပျောက်သွားမယ်။
အမှန်တရား - Sleep Apnea သို့မဟုတ် Post-viral Fatigue ရှိသူတွေဟာ နာရီပေါင်းများစွာ အိပ်ပေမဲ့ အောက်ဆီဂျင် လုံလောက်စွာ မရလို့ မနက်နိုးရင် ဆက်လက် နုံးချိနေတတ်ပါတယ်။

📌၆။ Vitamins & Minerals ချို့တဲ့ခြင်း ဟုတ်/မဟုတ် ဆန်းစစ်ခြင်းနှင့်
အားဆေးအမျိုးအစားသုံးစွဲနိုင်မှုသတိပြုရန်အချက်များ

ရေတွင်ပျော်ဝင်သော ဗီတာမင်များ Water-soluble Vitamins (Vitamin B-Complex, Magnesium) စမ်းသောက်ကြည့်လို့ ရပါတယ်။ ပိုလျှံရင် ဆီးထဲက စွန့်ထုတ်ပေးပေမဲ့ Vitamin B6 ကို ပမာဏအများကြီး ရေရှည် မသောက်သင့်ပါဘူး။

အဆီမှာ ပျော်ဝင်တဲ့ ဗီတာမင်တွေ Fat-soluble & Minerals (Iron, Vitamin A, D, E, K) သွေးမစစ်ဘဲ မသောက်သင့်ပါ။အဆီမှာ ပျော်ဝင်တဲ့ ဗီတာမင်တွေနဲ့ သံဓာတ်ဟာ ပိုလျှံရင် စုပုံပြီး အသည်းနဲ့ အင်္ဂါတွေကို ပျက်စီးစေနိုင်ပါတယ်။

အယူမှား- အားဆေးနဲ့ ဗီတာမင် ဆိုတာ ဘာပဲသောက်သောက် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် ကောင်းတာချည်းပဲမို့ သွေးမစစ်ဘဲ သောက်လို့ ရတယ်။
အမှန်တရား -Iron (သံဓာတ်) နဲ့ အဆီမှာ ပျော်ဝင်တဲ့ ဗီတာမင်တွေကို သွေးမစစ်ဘဲ သောက်ရင် ခန္ဓာကိုယ်ထဲ စုပုံပြီး အသည်းနဲ့ အင်္ဂါတွေကို ပျက်စီးစေနိုင်ပါတယ်။

📌၇။ ဆေးစစ်ချက်များ အားလုံး "ပုံမှန်" ဖြစ်နေပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ဝေဒနာ မသက်သာသနည်း?

ဗီတာမင်တွေလည်း သောက်ထားပြီးပြီ၊ သွေးစစ်ချက် (Lab Results) တွေမှာလည်း ပုံမှန်ဖြစ်နေပေမဲ့ မသက်သာရင်တော့ -

Autonomic Nervous System Dysregulation: အာရုံကြောစနစ် အလွန်အမင်း စွန့်ကြွနေရင် သွေးစစ်ချက် ပုံမှန်ဖြစ်နေပေမဲ့ အသားပူတာ၊ နှလုံးတုန်တာနဲ့ အိပ်မပျော်တာတွေ ဖြစ်စေပါတယ်။

Small Fiber Neuropathy (SFN): အပူချိန်နဲ့ နာကျင်မှုကို ထိန်းချုပ်တဲ့ အာရုံကြောမျှင် လေးတွေ ပျက်စီးတာဖြစ်ပြီး ပုံမှန် သွေးစစ်ချက်မှာ မပေါ်ဘဲ အသားပူတာ အပ်နှင့်ထိုးသကဲ့သို့ ခံစားရစေပါတယ်။

Chronic Fatigue Syndrome (ME) & Fibromyalgia: သွေးစစ်ချက်မှာ မပေါ်ဘဲ နုံးချိတာ၊ အရိုးအဆစ်/အသားတွေ ပူစပ်ပူလောင် နာကျင်တာနဲ့ အိပ်မပျော်တာတွေကို ဖြစ်စေပါတယ်။

အယူမှား - သွေးစစ်ချက်တွေ အကုန် ပုံမှန်ထွက်နေရင် ဝေဒနာရှင် ခံစားရတာတွေဟာ စိတ်ကူးယဉ် စိတ်အစွဲကြောင့်ပဲ ဖြစ်တာပါ။
အမှန်တရား - ပုံမှန် သွေးစစ်ချက်တွေဟာ အသည်း၊ ကျောက်ကပ်နဲ့ အဓိက အင်္ဂါကြီးတွေ ပျက်စီးမှုကိုပဲ ပြနိုင်ပြီး အာရုံကြောစနစ် မညီမျှမှု သို့မဟုတ် Small Fiber Neuropathy လို ဝေဒနာတွေကို မပြနိုင်ပါဘူး။

✅✅အကြံပြုချက်

သွေးစစ်ချက်တွေ အားလုံး ပုံမှန်ဖြစ်နေတာဟာ အသည်း၊ ကျောက်ကပ်နဲ့ အဓိက အင်္ဂါတွေ ပျက်စီးတာ မရှိဘူးလို့ ပြနေတာမို့ အသက်အန္တရာယ်အတွက် ချက်ချင်း စိုးရိမ်စရာ မဟုတ်ပါဘူးခင်ဗျာ။

ဒါပေမဲ့ ဒီဝေဒနာတွေ ဆက်ဖြစ်နေရင်တော့ အထွေထွေ အားဆေးတွေ ဆက်သောက်မနေဘဲ ခေတ္တရပ်ပါ။ ပြီးရင်တော့ အာရုံကြော အထူးကု သို့မဟုတ် အထွေထွေရောဂါကု ဆရာဝန်ကြီးများနဲ့ ပြသပြီး အာရုံကြော စစ်ဆေးမှုများ (Autonomic Testing)၊ ဟော်မုန်း စစ်ဆေးချက်များ (Cortisol, Estrogen)၊ ခုခံအားစနစ် စစ်ဆေးချက်များ (ANA) နဲ့ Sleep Study စတာတွေကို လိုအပ်သလို ထပ်မံ ရှာဖွေကုသမှု ခံယူကြဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။

အားလုံး ကျန်းမာပျော်ရွှင်ပြီး သက်ရှည်ကျန်းမာကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

#ဒေါက်တာဝေယံဖြိုး

#ကျန်းမာရေးသက်တမ်း( )အကြောင်း သိကောင်းစရာ

အားလုံး မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။

ဆရာဝန်တစ်ယောက်အနေနဲ့ လူနာတွေနဲ့တွေ့တဲ့အခါ အမေးအများဆုံး မေးခွန်းတစ်ခုကတော့ "ဆရာ၊ ဘယ်လိုလုပ်ရင် အသက်ရှည်ရှည် နေရမလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။

ကမ္ဘာပေါ်မှာ အသက်ရှည်ရှည် နေချင်ကြတာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့ဆယ်စုနှစ်တွေအတွင်းမှာ ခေတ်မီဆေးပညာက လူတွေ အိုမင်းရင့်ရော်ပုံနဲ့ပတ်သက်ပြီး အမြင်တွေ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါပြီ။

အခုဆိုရင် ဘယ်လောက်အသက်ရှည်မလဲဆိုတာထက် "ဘယ်လောက် ကျန်းမာစွာနဲ့ ကောင်းမွန်စွာ နေထိုင်နိုင်မလဲ" ဆိုတာကို ပိုပြီးအဓိကထား စဉ်းစားလာကြပါပြီ။

ဒီလိုတွေးခေါ်မှုကနေ လူတိုင်းသိထားသင့်တဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အယူအဆတစ်ခုဖြစ်လာပါတယ်၊ အဲဒါကတော့ ကျန်းမာရေးသက်တမ်း (Healthspan) ဆိုတာပါပဲ။

၁။ ကျန်းမာရေးသက်တမ်း (Healthspan) ဆိုတာ ဘာလဲ?

ကျန်းမာရေးသက်တမ်း (Healthspan) ဆိုတာကတော့ နာတာရှည်ရောဂါတွေ၊ ပြင်းထန်တဲ့ဝေဒနာတွေ၊ ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းဆိုင်ရာ ဒါမှမဟုတ် ဦးနှောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်ချို့ယွင်းမှုတွေကင်းစင်ပြီး ကျန်းမာပျော်ရွှင်စွာ အသက်ရှင်သန်ရမယ့် အချိန်ကာလကို ဆိုလိုတာပါ။

ရိုးရိုးလေးပြောရရင် ကျန်းမာရေးသက်တမ်းဆိုတာ နှလုံးခုန်နေရုံသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ မနက်နိုးလာရင် အဆစ်အမြစ်တွေ ကိုက်ခဲနာကျင်တာမရှိဘဲ ထနိုင်တာ၊ ရေမိုးချိုး ဈေးဝယ်ထွက်တာ၊ အမောမဖောက်ဘဲ လှေကားထစ်တွေတက်နိုင်တာ၊ ဦးနှောက်မှတ်ဉာဏ်ကောင်းမွန်ထက်မြက်နေတာနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုရှိရှိ ရပ်တည်နိုင်ပြီး မိသားစုနဲ့အတူ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် နေနိုင်တာကို ဆိုလိုတာပါ။

၂။ အသက်ရှင်ချိန် (Lifespan) နဲ့ ကျန်းမာရေးသက်တမ်း (Healthspan) ဘာကွာလဲ။

ဒီသဘောတရားနှစ်ခုကြားက ကွာခြားချက်ကို သဘောပေါက်မှသာ ကျန်းမာရေးသက်တမ်းရဲ့ အရေးပါပုံကို ပိုပြီးနားလည်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်-

အသက်ရှင်ချိန် (Lifespan) ဆိုတာကတော့ မွေးစကနေ သေဆုံးတဲ့အထိ စုစုပေါင်း အသက်ရှင်နေထိုင်ရတဲ့ နှစ်ပေါင်းအရေအတွက်ပါ။

#ကျန်းမာရေးသက်တမ်း (Healthspan) ဆိုတာကတော့ အဲဒီစုစုပေါင်း အသက်ရှင်ချိန်ထဲကမှ ကိုယ်ခန္ဓာကျန်းမာကြံ့ခိုင်ပြီး ကိုယ့်ခြေထောက်ပေါ် ကိုယ်ရပ်တည်နိုင်တဲ့ ကာလအပိုင်းအခြား Years lived in "full health" ဖြစ်ပါတယ်။

သမိုင်းကြောင်းအရ ကမ္ဘာ့ဆေးပညာ တိုးတက်လာမှုတွေကြောင့် လူတွေရဲ့ အသက်ရှင်ချိန် ကို သိသိသာသာ ရှည်ကြာလာအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့ကြပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်မီခေတ်ကြီးထဲမှာ စိတ်မကောင်းစရာ အချက်တစ်ခုကတော့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ နောက်ဆုံးအသက် ၅ နှစ်ကနေ ၁၀ နှစ်လောက်အထိကို လေဖြတ်တာ၊ ဆီးချိုဒဏ်ကြောင့် ခံစားရတာ၊ နှလုံးရောဂါ ဒါမှမဟုတ် ဦးနှောက်မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းတာ (Dementia) စတဲ့ နာတာရှည်ရောဂါပေါင်းစုံနဲ့ ဆေးရုံဆေးခန်းမှာပဲ အချိန်ကုန်ဆုံးနေရတာပါပဲ။

ကျန်းမာရေးသက်တမ်းကို မတိုးမြှင့်ဘဲ အသက်ရှင်ချိန်ကိုချည်း သက်သက်ရှည်အောင်လုပ်နေတာက ခံစားရမယ့် ဒုက္ခတွေကို ပိုရှည်သွားစေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ရည်မှန်းချက်ဟာ အသက်အရွယ်ကြီးလာတဲ့အထိ အစွမ်းကုန် ကျန်းမာကြံ့ခိုင်နေစေဖို့နဲ့ ဘဝရဲ့နောက်ဆုံးအချိန်ရောက်မှသာ ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရချိန် နည်းနိုင်သမျှနည်းအောင် လုပ်ဆောင်ကြဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကျန်းမာရေးသက်တမ်း (Healthspan) အကောင်းဆုံး နိုင်ငံ (၅) နိုင်ငံ

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီး (WHO) နဲ့ စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့ (OECD) တို့က တစ်နိုင်ငံချင်းစီရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ညီညွတ်တဲ့ အသက်ရှင်ချိန် (HALE)၊ ရောဂါကင်းရှင်းမှုနဲ့ အလုံးစုံသက်တမ်းတွေကို တိုင်းတာတဲ့အခါ အောက်ပါနိုင်ငံတွေက ဦးဆောင်နေတာကို တွေ့ရပါတယ်-

၁။ စင်ကာပူနိုင်ငံ 73.6 years
၂။ ဂျပန်နိုင်ငံ 73.4 years
၃။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ 72.5 years
၄။ အိုက်စလန်နိုင်ငံ 71.4 years
၅။ လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ 71.2 years

ကျွန်တော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံက 59.8 years ရှိပါတယ်။ များလေးကောင်းလေပေါ့ဗျာ။ အနည်းဆုံး 44.6 years ကနေ အများဆုံး 73.6 years ရှိတယ်လို့ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါက ၂၀၀၀ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အတွင်း ရရှိခဲ့တဲ့စစ်တမ်းဖြစ်ပါတယ်။

သို့သော် အပေါ်မှာပြောခဲ့တဲ့ အကောင်းဆုံး နိုင်ငံ (၅) နိုင်ငံမှာနေရုံလောက်နဲ့တော့ ကျန်းမာရေးသက်တမ်းတိုးလာမယ်လို့ပြောရခက်ပါတယ်။ အဲ့ဒီနိုင်ငံက တကယ်ကျန်းမာအောင်နေကြတဲ့သူတွေလိုကျင့်ကြံမှပဲ ဒီလိုရလာဘ်မျိုးရရှိနိုင်မှာပေါ့ဗျာ။

၄။ သူတို့ ဘာကြောင့် ကျန်းမာရေးသက်တမ်း ပိုရှည်ကြတာလဲ?

ဒီနိုင်ငံတွေမှာ တခြားသူတွေ မသိတဲ့ မှော်ဆေးပင်တွေ ဒါမှမဟုတ် အလွန်အမင်း ဈေးကြီးတဲ့ ဆေးပညာတွေ ရှိနေလို့လားလို့ ထင်စရာရှိပါတယ်။ တကယ်တော့ အဖြေက အရမ်းရိုးရှင်းပြီး နေ့စဉ်စားသောက်နေထိုင်မှုပုံစံ၊ လူမှုအဆောက်အအုံနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံတွေအပေါ်မှာ အခြေခံနေပါတယ်-

✅ ဂျပန်၊ အိုက်စလန်၊ လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံတွေမှာ လတ်ဆတ်ပြီး သန့်ရှင်းတဲ့ အစားအစာတွေကို အဓိကစားကြပါတယ်။ ဂျပန်ရိုးရာအစားအစာတွေမှာ ငါး၊ ပဲပိစပ်၊ ပင်လယ်ရေမှော်နဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေ ပါဝင်သလို၊ မြေထဲပင်လတ်ဒေသ အစားအစာတွေမှာလည်း သံလွင်ဆီ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ပဲမျိုးစုံ၊ ကောက်နှံကြမ်းနဲ့ ငါးတွေကို အဓိကစားသုံးကြပြီး အသင့်စား အစားအစာတွေနဲ့ သကြားဓာတ်ပါတာတွေကို ရှောင်ကြဉ်ကြပါတယ်။

✅ဂျပန်၊ စင်ကာပူနိုင်ငံတွေက မြို့ကြီးတွေမှာ လမ်းလျှောက်သွားလာတာ၊ စက်ဘီးစီးတာနဲ့ အများသုံးသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို အသုံးပြုတာတွေက နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ အားကစားရုံ သီးသန့်သွားစရာမလိုဘဲ သွားလာလှုပ်ရှားမှုတွေက နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာထဲမှာ အလိုလိုပါဝင်နေပါတယ်။

✅အထီးကျန်ဆန်ခြင်းက ဦးနှောက်နဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာ ယိုယွင်းမှုကို မြန်ဆန်စေတဲ့ အဓိကတရားခံတစ်ခုပါပဲ။ ဥရောပတောင်ပိုင်း နဲ့ အရှေ့အာရှယဉ်ကျေးမှုတွေမှာ မိသားစုနဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းကြား ရင်းနှီးမှုအားကောင်းတာကြောင့် လူကြီးသူမတွေအနေနဲ့ လူမှုရေးလှုပ်ရှားမှုတွေမှာ ပါဝင်ခွင့်ရပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပေးမှုအပြည့်အဝ ရရှိနေကြပါတယ်။

✅ဒီနိုင်ငံတွေမှာ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနဲ့ ရောဂါကြိုတင်ကာကွယ်ရေးကို ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။ ရောဂါပြင်းထန်လာမှ ကုသတာထက် သွေးတိုးတာ၊ ဆီးချိုတာနဲ့ ကင်ဆာရောဂါတွေကို ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုတွေလုပ်ပြီး စောစောစီးစီး ရှာဖွေကုသကြပါတယ်။

၅။ ကျန်းမာရေးသက်တမ်း ပိုရှည်ဖို့ ကျွန်တော်တို့အားလုံး ဘာတွေလုပ်ကြမလဲ??

မြန်မာပြည်မှာနေလည်း အသက်ရှည်အနာကင်းတဲ့ သူတွေအများကြီးရှိတာပါပဲ။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ ဘယ်မှာပဲနေနေ ကျန်းမာဖို့ရှေ့ရှုပြီး နေထိုင် စားသောက်ကြမယ်။ ရောဂါတွေဖြစ်စေတာတွေရှောင်ကြဉ်ကြမယ်။ အသက်အရွယ်အလိုက်လိုအပ်တဲ့ စစ်ဆေးမှုတွေ ပုံမှန်လုပ်ပြီး ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းထားမယ်ဆိုရင် ကျန်းမာရေးသက်တမ်းရှည်နိုင်တယ်လို့ကောက်ချက်ချလို့ရပါတယ်။

အိုက်စလန် ဒါမှမဟုတ် ဂျပန်မှာ သွားနေစရာမလိုပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံက ဒေသထွက်အစားအစာတွေ၊ ယဉ်ကျေးမှု အလေ့အထကောင်းတွေနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို အသုံးပြုပြီး ဒီအခြေခံမူတွေကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ပါတယ်-

✅လတ်ဆတ်တဲ့ အစားအစာများကို ဦးစားပေးပါ
ခြံထွက် (သို့) ဒေသထွက် လတ်ဆတ်တဲ့ အစားအစာများကို စားသုံးပါ - ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မြန်မာ့ရိုးရာ အစားအစာတွေမှာ အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ အချက်တွေ ပါဝင်ပြီးသားပါ။ လတ်ဆတ်တဲ့ အစိမ်းရောင်ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ပါတဲ့ ဟင်းရည်တွေ၊ ငါးနဲ့ ပဲမျိုးစုံ (ပဲဟင်းစသည်ဖြင့်) တွေကို စားသုံးပေးပါ။

✅အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အလေ့အထများကို လျှော့ချပါ - အသင့်စားမုန့်တွေ၊ အသင့်စား အစားအစာတွေ၊ အချိုရည်တွေ၊ ဆီကြော်စာတွေနဲ့ ဆား၊ ဆီ အလွန်အကျွံသုံးစွဲတာတွေကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ ဆားအလွန်အကျွံစားသုံးခြင်းက မြန်မာလူမျိုးတွေကြားမှာ လေဖြတ်တာနဲ့ သွေးတိုးရောဂါဖြစ်ပွားရတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်း တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

✅နေ့စဉ် လှုပ်ရှားသွားလာမှုကို အလေ့အထလုပ်ပါ
ဈေးကြီးပေးပြီး အားကစားရုံ (Gym) သွားစရာ မလိုပါဘူး။ တစ်နေ့ကို အနည်းဆုံး မိနစ် ၃၀ လောက် လမ်းလျှောက်ပေးပါ။ လှေကားကိုသုံးပါ၊ နီးစပ်ရာနေရာတွေကို လမ်းလျှောက်သွားပါ၊ အသက်ကြီးလာတဲ့အခါ ကြွက်သားနဲ့ ကိုယ်အလေးချိန် မကျဆင်းသွားအောင် ထိုင်ခုံပေါ်ကနေ လက်မထောက်ဘဲ ထထိုင်တဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းမျိုးကို လုပ်ဆောင်ပေးပါ။

✅ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဇီဝဖြစ်စဉ်ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းပါ
ပုံမှန် ကျန်းမာရေး ဆေးစစ်ပေးပါ (Medical Check Up) - အသက် ၄၀ ကျော်လာပြီဆိုရင် ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုတွေ လုပ်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ သွေးပေါင်ချိန်၊ သွေးသကြားဓာတ်နဲ့ ကိုလက်စထရော ပမာဏတွေကို အမြဲစစ်ဆေးသိရှိနေပါစေ။ ဆီးချိုအစပျိုးတာနဲ့ သွေးတိုးရောဂါတွေကို စောစောသိရှိကုသနိုင်ရင် နောက်ပိုင်းမှာ ဖြစ်လာမယ့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးတာ၊ နှလုံးရောဂါနဲ့ လေဖြတ်တာတွေကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။

✅ဦးနှောက်နဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးကို မြှင့်တင်ပါ
စာအုပ်စာပေဖတ်တာ၊ အသစ်အဆန်းတွေလေ့လာတာနဲ့ လူမှုရေး၊ ဘာသာရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်တာတွေက ဦးနှောက်ကို တက်ကြွစေပါတယ်။
အိမ်နီးနားချင်းတွေ၊ သူငယ်ချင်းတွေ၊ မိသားစုဝင်တွေနဲ့ အမြဲအဆက်အသွယ်လုပ်ပြီး ရင်းနှီးစွာနေထိုင်ပါ။ ခိုင်မာတဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးက ခန္ဓာကိုယ်ကို ပျက်စီးစေတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုဟိုမုန်းတွေကို လျော့ကျစေပါတယ်။

ဘဝဆိုတာ တန်ဖိုးရှိသလို ဘဝရဲ့အရည်အသွေးကလည်း အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
အိုမင်းရင့်ရော်လာတာက သဘာဝတရားရဲ့ ခရီးစဉ်တစ်ခုဖြစ်ပေမဲ့ ဘယ်လိုပုံစံနဲ့ အိုမင်းလာမလဲ ဆိုတာကတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လက်ထဲမှာပဲ ရှိပါတယ်။

သင့်တင့်မျှတတဲ့ အစားအစာကို စားသုံးခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု လုပ်ခြင်း၊ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို စစ်ဆေးခြင်းနဲ့ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် စောင့်ရှောက်ကူညီခြင်းအားဖြင့် ခွန်အားပြည့်ဝပြီး ကြည်လင်ပျော်ရွှင်တဲ့ နှစ်ကာလတွေကို ပိုမိုပိုင်ဆိုင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အားလုံး ကျန်းမာပျော်ရွှင်ပြီး သက်ရှည်ကျန်းမာကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

#ဒေါက်တာဝေယံဖြိုး

#ကုသမှုကိုကြောက်လို့ရှောင်တာကရောဂါထက်ပိုအန္တရာယ်များနေပါပြီ...

ကိုယ့်အိမ်မှာ မီးစတင်လောင်နေတာကို မြင်နေရလျက်နဲ့၊ အနားမှာ ရေပုံးရှိနေပါလျက်နဲ့... "ဒီရေနဲ့ပက်လိုက်ရင် ကြမ်းပြင်တွေ ပျက်စီးသွားလိမ့်မလား" ဆိုတဲ့ အယူအဆနဲ့ မီးကို မငြှိမ်းဘဲ ငေးကြည့်နေသလိုမျိုးပေါ့ဗျာ။ အဲဒီလို တွေးနေဆဲမှာ မီးက တစ်အိမ်လုံးကို လောင်ကျွမ်းသွားနိုင်ပါတယ်။

အရေပြားရောဂါတွေ၊ နာတာရှည်ဝေဒနာတွေနဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ ရောဂါဝေဒနာတွေကို ခံစားနေရပေမဲ့ ဆေးမကုဘဲ သည်းခံနေကြတဲ့ လူနာတွေ အများကြီးပါ။ အကြောင်းရင်းကတော့ ဆေးကုသမှုကြောင့် ရောဂါပိုဆိုးလာမှာကို ကြောက်လို့၊ ဒါမှမဟုတ် သောက်နေရတဲ့ဆေးတွေက ကိုယ့်ရဲ့ အသည်းနဲ့ ကျောက်ကပ်ကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေမှာကို စိုးရိမ်နေကြလို့ပါပဲ။

အဲဒီလို စိုးရိမ်တာတွေက နားလည်ပေးလို့ရပေမဲ့ အများစုကတော့ ရောဂါဖြစ်စဉ်နဲ့ ဆေးပညာဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေကို မှားယွင်းစွာ နားလည်ထားမိလို့ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ ဘာမှန်းမသိဘဲ ဆေးကုသမှုကို လုံးဝရှောင်လိုက်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် ဆေးပမာဏ လျှော့သောက်တာ၊ ဖြတ်လိုက်တာတွေက ရေရှည်မှာ ရောဂါအတွက် ပိုပြီးအန္တရာယ်ကြီးလာစေနိုင်ပါတယ်။

---

၁။ "ဆေးစသောက်လိုက်တာနဲ့ ရောဂါက ပိုဆိုးလာသလိုပဲ"

ဝက်ခြံ၊ တင်းတိပ်၊ နှင်းခူ ဒါမှမဟုတ် တခြားရောဂါတစ်ခုခုအတွက် ဆေးစသောက်ပြီဆိုရင် လူနာတွေအနေနဲ့ ချက်ချင်းကို သက်သာပျောက်ကင်းသွားမယ်လို့ မျှော်လင့်ကြတာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဆေးစသောက်လိုက်တဲ့အခါ ရောဂါလက္ခဏာက ခဏတာ ပိုပေါ်လာတာမျိုး၊ နီမြန်းလာတာမျိုး ဖြစ်လာပြီဆိုရင် လူနာတွေက ထိတ်လန့်ကုန်ကြပါတော့တယ်။ "ဆေးက မတည့်ဘူး၊ ဆဆေးက ပိုဆိုးစေတယ်" လို့ ချက်ချင်း ကောက်ချက်ချလိုက်ကြတာပေါ့။

ဒါပေမဲ့ ဆေးပညာဘက်မှာကျတော့ ဒါကို "ရောဂါသက်သာလာခါစမှာ ဖြစ်တတ်တဲ့ အပြောင်းအလဲကာလ (Therapeutic Adjustment Phase / Purging)" လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။
ဥပမာ- အရေပြားဆဲလ်အသစ်တွေ ဖြစ်ပေါ်စေဖို့နဲ့ ဝက်ခြံတွေကို ပျောက်ကင်းစေဖို့ ဆရာဝန်ပေးလိုက်တဲ့ လိမ်းဆေး ဒါမှမဟုတ် သောက်ဆေးတွေ (Retinoids ကဲ့သို့သော ဆေးများ) ကြောင့် အစပိုင်းမှာ အရေပြား ခြောက်တာ၊ နီတာ၊ ဒါမှမဟုတ် အောင်းနေတဲ့ အညစ်အကြေးတွေ မျက်နှာပြင်သို့ ထွက်လာတာ (Skin Purging) မျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါက ရောဂါပိုဆိုးလာတာ မဟုတ်ဘဲ ဆေးရဲ့ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကုသမှု လုပ်ငန်းစဉ် စတင်နေခြင်းပင် ဖြစ်ပါတယ်။

အရေပြားယားယံတဲ့ ရောဂါတွေ၊ ကိုယ်ခံအားနဲ့ဆိုင်တဲ့ ရောဂါတွေမှာ အတက်အကျ သဘာဝအတိုင်း ရှိတတ်ပါတယ်။ ဆေးစသောက်တဲ့ရက်နဲ့ ရောဂါလက္ခဏာ ပြန်ပေါ်လာတဲ့ရက်က တိုက်ဆိုင်သွားတာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပြီး ဆေးကြောင့် ပိုဆိုးသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။

---

၂။ "ဆေးတွေက အသည်းနဲ့ ကျောက်ကပ်ကို ပျက်စီးစေတယ်"

လူနာတွေ အကြောက်ဆုံးကတော့ ဆေးသောက်လိုက်ရင် ကိုယ့်ရဲ့ အသည်းနဲ့ ကျောက်ကပ် ပျက်စီးကုန်တော့မှာပဲ ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။

မှန်ပါတယ်။ သောက်သုံးသမျှ ဆေးဝါးအများစုကို အသည်းမှတဆင့် ဓာတ်ပြောင်းလဲမှု (Metabolism) ပြုလုပ်ပေးပြီး ကျောက်ကပ်မှတဆင့် ဆီးဖြင့် စွန့်ထုတ်ပေးရတာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဒီလို ပစ္စည်းတွေကို ဘေးကင်းစွာ စစ်ထုတ်ပေးနိုင်တဲ့ အံ့သြစရာကောင်းတဲ့ စွမ်းရည်တွေ အပြည့်အဝ ရှိပါတယ်။

ဆေးပညာဆိုတာ တိုင်းတာမှုတိကျတဲ့ ပညာရပ်တစ်ခုပါ။ ညွှန်ကြားတဲ့ ဆေးပမာဏဆိုတာ လူနာရဲ့ ကိုယ်အလေးချိန်၊ ရောဂါအခြေအနေနဲ့ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါ အလုပ်လုပ်နိုင်စွမ်းတို့အပေါ် မူတည်ပြီး ဘေးကင်းလုံခြုံသော ပမာဏအတွင်းသာ ရှိနေစေရန် တွက်ချက်ပေးထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

*တချို့ ဆေးတွေဆိုရင် ဆရာဝန်တွေက အသည်းနဲ့ ကျောက်ကပ်အလုပ်လုပ်ပုံကို သွေးစစ်ပြီး စစ်ဆေးပေးပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပြဿနာတစ်စုံတစ်ရာ စဖြစ်လာရင်တောင် ဆေးပမာဏကို အချိန်မီ ချိန်ညှိပေးနိုင်ပါတယ်။

သွေးတိုး၊ ဆီးချို နှင့် အခြား ရောဂါဝေဒနာများကို စနစ်တကျ မကုသဘဲ သဘာဝအတိုင်း ပျောက်ကင်းမည့်အသွင်ဖြင့် လွှတ်ထားခြင်းသည် ရောဂါကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပြီး ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ (နှလုံး၊ ကျောက်ကပ်၊ သွေးကြောများ) ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေကြောင်း ဆေးပညာ စာတမ်းများက အတည်ပြုထားပါတယ်။

---

၃။ "သဘာဝပစ္စည်းတွေနဲ့ အားဆေးတွေက ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး လုံးဝမရှိဘူး၊ ဒါတွေနဲ့ပဲ ရောဂါကို ပျောက်အောင် ကုလို့ရတယ်"

"ဓာတုဗေဒဆေးဝါးတွေက ဓာတုပစ္စည်းတွေပါလို့ အသည်းနဲ့ ကျောက်ကပ်ကို ထိခိုက်တယ်၊ သဘာဝပစ္စည်းတွေ (Natural Products) နဲ့ ရုက္ခဗေဒဆေးမြစ်တွေကတော့ ရိုးရာလည်းကျ၊ သဘာဝလည်းဖြစ်လို့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး လုံးဝမရှိဘူး" ဆိုပြီး ယူဆနေကြတာဟာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှာ အလွန်ခေတ်စားနေတဲ့ အယူအဆမှားတစ်ခုပါပဲ။

တကယ်တော့ သဘာဝက ပေးတဲ့ပစ္စည်းတိုင်း ဘေးကင်းတယ်လို့ အာမခံလို့ မရပါဘူး။ ဒီအချက်ကို သတိထားဖို့ လိုပါတယ်-

"သဘာဝအတိုင်းဖြစ်၍ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး လုံးဝမရှိ" ဟူသော ယူဆချက်သည် အလွန်အမင်း မှားယွင်းပါတယ်။ သဘာဝဆေးမြစ်များ၊ အပင်ထွက်ပစ္စည်းများနှင့် အားဆေးများကိုလည်း လူ့ခန္ဓာကိုယ် (အထူးသဖြင့် အသည်းနှင့် ကျောက်ကပ်) မှပင် ဇီဝဖြစ်စဉ်အရ ဖယ်ရှားပေးရပါတယ်။ စံချိန်စံညွှန်း တိကျမှုမရှိခြင်းနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်း ပမာဏ မသေချာမှုများကြောင့် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေခြင်း (Herb-induced liver injury - HILI ကဲ့သို့သော အသည်းထိခိုက်မှုများ) ကို ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း လက်တွေ့ဆေးပညာ လေ့လာမှုများက ထောက်ပြထားပါတယ်။

စံချိန်စံညွှန်း တိတိကျကျ မရှိတဲ့ အားဆေးတွေနဲ့ ရုက္ခဗေဒပစ္စည်းတွေမှာ ပါဝင်တဲ့ ပမာဏက အသုတ်တစ်သုတ်နဲ့ တစ်သုတ် မတူညီတတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် အလွန်အကျွံ သောက်မိရာကနေ အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေတာတွေ (Toxicity) ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

ဆေးပညာအရ သက်သေပြထားတဲ့ (Evidence-based) ထိရောက်တဲ့ ကုသမှုတွေကို မလုပ်ဘဲ၊ သဘာဝပစ္စည်းတွေနဲ့ အားဆေးတွေချည်းကိုပဲ အဓိကအားကိုးနေတာကြောင့် ရောဂါက ပိုပြီးဆိုးဝါးလာပြီး နောက်ဆုံးမှာ အချိန်လွန်သွားတာမျိုးတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

ဓာတုဆေးဝါးဖြစ်စေ၊ သဘာဝပစ္စည်းဖြစ်စေ ရောဂါတစ်ခုကို ကုသတဲ့နေရာမှာ ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်နဲ့ မှန်ကန်တဲ့ ပမာဏအတိုင်း သုံးစွဲမှသာ အန္တရာယ်ကင်းကင်းနဲ့ တကယ့်ကို ထိရောက်တဲ့ ပျောက်ကင်းမှုကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

---

ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် ဆေးဖြတ်တာ၊ လျှော့သောက်တာတွေရဲ့ နောက်ကွယ်က အန္တရာယ်များ

ကြောက်စိတ်ဝင်လာတဲ့အခါ လူနာတွေက ဆေးကို တစ်ဝက်လျှော့သောက်လိုက်တာ၊ တစ်ရက်ခြားပြီး သောက်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် ရုတ်တရက် လုံးဝဖြတ်ပစ်တာမျိုးတွေ လုပ်တတ်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို လုပ်လိုက်တဲ့အခါမှာ အောက်ပါဆိုးကျိုးတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ် -

1. ရောဂါက ပိုဆိုးပြီး ပြန်ပေါ်လာခြင်း (Rebound Effect)-ပဋိဇီဝဆေးတွေ၊ စတီးရွိုက်ပါတဲ့ ဆေးတွေ ဒါမှမဟုတ် သွေးတိုးကျဆေးတွေကို ရုတ်တရက် ဖြတ်လိုက်တဲ့အခါ ရောဂါက အရင်ကထက် ပိုဆိုးပြီး တဟုန်ထိုး ပြန်ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။

2.ရောဂါ ကြာရှည်သွားခြင်း:"သဘာဝအတိုင်း ပျောက်သွားမှာပါ" ဆိုပြီး စောင့်နေရင်းနဲ့ ရောဂါက ပိုပြင်းထန်လာပြီး အရေပြားပျက်စီးသွားတာမျိုးတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

---

ဒီလို အထင်အမြင်မှားတွေ ဘာကြောင့် ပိုများလာတာလဲ။

၁။ လူမှုကွန်ရက်တွေပေါ်မှာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ ဆရာဝန်တွေထက် အချက်အလက် ခိုင်မာမှုမရှိတဲ့ ကုထုံးအတုတွေ၊ "ဓာတုဆေး လုံးဝမသုံးနဲ့၊ သဘာဝဆေးနဲ့ပဲ ပျောက်တယ်" ဆိုတဲ့ ကြော်ငြာတွေနဲ့ ကောလာဟလတွေက ပိုပြီး ပျံ့နှံ့အားကောင်းနေပါတယ်။ လူတွေက ဖတ်ရလွယ်ပြီး ဆွဲဆောင်မှုရှိတဲ့ အဆိုပါ အကြောင်းအရာတွေကို ပိုပြီး ယုံကြည်မိတတ်ကြပါတယ်။

၂။ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာအစွဲအလမ်းများ (Traditional Beliefs):ဆေးမြစ်တွေ၊ သဘာဝပစ္စည်းတွေက ဘိုးဘွားဘီဘင်လက်ထက်ကတည်းက သုံးလာတာ ဘေးမဖြစ်ဘူး" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်က အမြစ်တွယ်နေပါတယ်။ အလွယ်တကူ ရနိုင်တဲ့ ရိုးရာဆေးဖက်ဝင်ပစ္စည်းတွေကို အားကိုးချင်စိတ်က ခေတ်မီဆေးပညာကို သံသယဝင်လာစေပါတယ်။

၃။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဗဟုသုတ (Health Literacy) အားနည်းခြင်း:ရောဂါတစ်ခုရဲ့ ဖြစ်စဉ် (Disease Pathology) နဲ့ ဆေးဝါးတွေ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အလုပ်လုပ်ပုံ (Pharmacology) တွေကို ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေက အသေးစိတ် ရှင်းပြချိန် နည်းပါးတာ ဒါမှမဟုတ် လူနာတွေက အသေးစိတ် နားလည်သဘောပေါက်ဖို့ အခွင့်အလမ်း နည်းပါးတာကြောင့် ဆေးပညာဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေကို အယုံအကြည်နည်းလာပြီး အလွယ်တကူ ကြားဖြတ်ယုံကြည်တတ်ကြပါတယ်။
၄။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကြောက်စိတ် (Fear of Side Effects):"ဆေးတွေများရင် ကျောက်ကပ်ပျက်တယ်" ဆိုတဲ့ စကားကို ပတ်ဝန်းကျင်က အခါခါ ပြောဆိုကြတာကြောင့် လူနာတွေမှာ ကြောက်စိတ် (Phobia) စွဲထင်နေပြီး ဆေးကို စိုးရိမ်စိတ်နဲ့ပဲ သောက်သုံးမိကြပါတယ်။

---

လူတစ်ယောက်မှာ ဒီလို အထင်အမြင်မှားတွေ ရှိနေကြောင်း ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ။

အကြွင်းမဲ့ ငြင်းဆန်တတ်ခြင်း: "ဆရာဝန်ပေးတဲ့ဆေးတွေက အဆိပ်တွေပဲ၊ လုံးဝမသောက်ချင်ဘူး" လို့ ဆေးပညာအပေါ် အစွဲအလမ်းကြီးကြီးနဲ့ ငြင်းဆန်နေတတ်ခြင်း။
ဆိုရှယ်မီဒီယာကိုသာ အလွန်အမင်း ကိုးကွယ်ခြင်း:ဆရာဝန်ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်ထက် ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်က မသိရတဲ့ ဓာတ်ပုံအတု၊ စာသားအတုတွေနဲ့ လူပြောများတဲ့ ကုထုံးတွေကို ပိုပြီး အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည်နေခြင်း။
တိတ်တဆိတ် ဆေးဖြတ်ခြင်း (Secretly Stopping Meds): ဆရာဝန်ကို မပြောဘဲ ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် ဆေးပမာဏ လျှော့သောက်တာ၊ ရပ်ပစ်တာတွေ လုပ်ပြီး "ငါ့သဘောနဲ့ငါ လုပ်တာ ပိုကောင်းတယ်" လို့ ယူဆနေခြင်း။
သဘာဝပစ္စည်းတွေကို အလွန်အမင်း အထင်ကြီးခြင်း: ဘာရောဂါပဲဖြစ်ဖြစ် "သဘာဝတိုင်းရင်းဆေး/ ဖြည့်စွက်စာ တစ်မျိုးတည်းနဲ့ အကုန်ပျောက်တယ်" လို့ ဇွတ်စွဲယူဆနေခြင်း။

---

ဒီအထင်အမြင်မှားတွေကို ဘယ်လို ရှောင်ရှားပြီး ကျော်လွှတ်ကြမလဲ။

၁။ **ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ သတင်းရင်းမြစ်ကိုသာ ရှာဖွေပါ:** ကျန်းမာရေး ဗဟုသုတတွေကို ရှာတဲ့အခါ ကျပန်းဖတ်မိတဲ့ ပို့စ်တွေကို မယုံဘဲ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ဒါမှမဟုတ် ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်ကြီးတွေရဲ့ တရားဝင် ဆောင်းပါးနဲ့ အကြံပြုချက်တွေကိုသာ အဓိကထား ဖတ်ရှုပါ။
၂။ **ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း မေးမြန်းဆွေးနွေးပါ:** ဆေးသောက်ရမှာ ကြောက်တာ၊ အသည်းကျောက်ကပ် ထိခိုက်မှာ စိုးရိမ်တာရှိရင် ဆရာဝန်ကို မဝှက်မဖုံး မေးမြန်းပါ။
၃။ **အလွယ်တကူ လက်ခံယုံကြည်မှုမရှိဘဲ စဉ်စားပါ (Critical Thinking):** "ရောဂါအားလုံးကို လုံးဝပျောက်ကင်းစေရသည်" ဆိုတဲ့ အာမခံချက်ပါတဲ့ အားဆေးတွေနဲ့ ကုထုံးတွေကိုတွေ့ရင် သံသယဝင်တတ်တဲ့ အလေ့အထ ရှိဖို့ လိုပါတယ်။

---

#ဆရာဝန်နဲ့ လူနာ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် လက်တွဲပြီး ရှေ့ဆက်ကြပါစို့

ဆေးကုသတယ်ဆိုတာ ဆရာဝန်က အမိန့်ပေးပြီး လူနာက မလွှဲမရှောင်သာ လိုက်နာရတဲ့ အလုပ်မျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် လက်တွဲလုပ်ဆောင်ရတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု (Healthcare Team) ဖြစ်ပါတယ်။

လူနာဘက်မှ လုပ်ဆောင်ရမည့်အချက်များ: ဆေးသောက်ရမှာ ကြောက်တာ၊ အသည်းကျောက်ကပ် ထိခိုက်မှာ စိုးရိမ်တာတွေကို ဆရာဝန်ကို **ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရင်ဖွင့်ပါ**။
ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် ဆေးပမာဏ လျှော့တာ၊ ဖြတ်တာတွေ မလုပ်ဘဲ ဆရာဝန်နဲ့ အရင်တိုင်ပင်ပါ။
ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်က သတင်းအချက်အလက်တွေကို မျက်စိမှိတ်မယုံဘဲ ဝေဖန်ပိုင်းခြားပါ။

ဆရာဝန်ဘက်မှ လုပ်ဆောင်ရမည့်အချက်များ: လူနာတွေရဲ့ ကြောက်စိတ်နဲ့ စိုးရိမ်မှုတွေကို အထင်သေးတာမျိုးမလုပ်ဘဲ စာနာနားထောင်ပေးပါ။
ဆေးသောက်ရတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဆေးအလုပ်လုပ်ပုံတွေကို လူနာနားလည်လွယ်မယ့် ပုံဥပမာတွေနဲ့ သေသေချာချာ ရှင်းပြပါ။
လူနာတွေ ဘာမဆို မေးမြန်းရဲတဲ့ **ဘေးကင်းလုံခြုံတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးပေးပါ။

---

#တကယ်လို့ ဆရာဝန်မှာ အချိန်အခက်အခဲရှိလို့ အသေးစိတ် မရှင်းပြနိုင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။

၁။ အကြိုပြင်ဆင်ပြီး မေးခွန်းထုတ်ပါ: ဆရာဝန်နဲ့ အချိန်အတိုလေးပဲ တွေ့ရမယ်ဆိုတာ သိထားတဲ့အခါ မေးချင်တဲ့ မေးခွန်းတွေကို စာရွက်လေးပေါ်မှာ အတိုချုပ် ရေးသွားပါ။ (*ဥပမာ - "ဒီဆေးက ကျွန်တော့် ကျောက်ကပ်ကို ထိခိုက်နိုင်ပါသလား၊ ဘယ်လောက်ကြာကြာ သောက်ရမှာလဲ"* ဆိုပြီး လိုရင်းရောက်အောင် မေးပါ)။

၂။ ဆေးခန်းရှိ အခြားကျွမ်းကျင်သူများနှင့် တိုင်ပင်ပါ: သူနာပြုဆရာမကြီးများ သို့မဟုတ် ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်ပညာရှင် (Pharmacist) များကို ဆေးသောက်မယ့်ပုံစံနဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေအကြောင်း အေးအေးဆေးဆေး ထပ်မံမေးမြန်း တိုင်ပင်နိုင်ပါတယ်။

၃။ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဝက်ဘ်ဆိုက်များ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ဒါမှမဟုတ် ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်ကြီးတွေရဲ့ တရားဝင် ဆောင်းပါးနဲ့ အကြံပြုချက်တွေကိုသာကို ဖတ်ရှုပါ။

၄။ ဒုတိယအကြံဉာဏ် ရယူပါ (Second Opinion): မိမိကို ကုသနေတဲ့ ဆရာဝန်နဲ့ လုံးဝဆက်သွယ်လို့မရတာ၊ ရှင်းပြဖို့ အချိန်လုံးဝမပေးတာမျိုး ကြုံရရင် တခြားကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်တစ်ဦးထံမှာ ထပ်မံပြသနိုင်ပါတယ်။

---

ကျန်းမာရေးဆိုတာ ဘဝမှာ အတန်ဖိုးဆုံးပါပဲ။ ကောလာဟလတွေ၊ ကြောက်စိတ်တွေကြောင့် ကျန်းမာရေးအတွက် ရသင့်တဲ့ ကုသမှုလက်လွတ်မခံလိုက်ပါနဲ့ခင်ဗျာ။

ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

#ဒေါက်တာဝေယံဖြိုး

#ညဘက်နောက်ကျမှ အစာစားတာက ဘာလို့ ကိုယ်အလေးချိန်တက်စေပြီး ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေတာလဲ?

ဆေးခန်းလာပြကြတဲ့ လူနာတွေထဲမှာ တော်တော်များများ မေးကြတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုရှိပါတယ်။ "ဆရာရယ်... နေ့ဘက်မှာ အလုပ်ရှုပ်လို့ ဘာမှမစားဖြစ်ဘဲ ညဘက်ရောက်မှ ဗိုက်ဝအောင် စားမိတယ်။ အဲဒါ ဘာလို့ အဝလွန်လာပြီး အစာအိမ်ပါ မကောင်းတော့တာလဲ?" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။

တကယ်တော့ ညဘက်နောက်ကျမှ အစာစားတာက ကျန်းမာရေးအတွက် မကောင်းဘူးဆိုတာ အမှန်ပါပဲဗျ။ ဒါဟာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ သဘာဝတရားက ထည့်သွင်းပေးထားတဲ့ ဇီဝနာရီ (Metabolic Clock / Circadian Rhythm) နဲ့ နေ့စဉ် ဟော်မုန်းထုတ်လွှတ်မှု ပုံစံတွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဇီဝနာရီစနစ်ကြီးက ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲ၊ ဘာကြောင့် နောက်ကျပြီး မစားသင့်တာလဲဆိုတာကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်းလေး ရှင်းပြပေးမယ်နော်။

၁။ #ဇီဝနာရီ (Metabolic Clock / Circadian Rhythm) ဆိုတာ ဘာလဲ?
ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဇီဝနာရီ (Metabolic/Circadian Clock) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ဆဲလ်တွေ၊ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွေနဲ့ ဦးနှောက်ထဲက အဓိကနာရီ (SCN) တို့ ပူးပေါင်းပြီး နေရောင်ခြည်နဲ့ အမှောင်ကို အခြေခံကာ ၂၄ နာရီပတ်လုံး လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို အလိုအလျောက် ထိန်းညှိပေးနေတဲ့ ဇီဝစနစ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနာရီက အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါတို့ကို ထိန်းချုပ်ပေးပါတယ် -
-ဇီဝဖြစ်စဉ် (Metabolism) ရဲ့ အလုပ်လုပ်နှုန်း
-အစာခြေဖျက်မှု အားကောင်းချိန်နဲ့ အနားယူချိန်
-ဟော်မုန်း ထွက်ရှိမှုနှုန်း
-ကိုယ်အပူချိန်နဲ့ အိပ်စက်ခြင်း/နိုးထခြင်း သံသရာ (Sleep-Wake Cycle)

၂။ ခန္ဓာကိုယ်က အစာစားတဲ့အခါ ၂၄ နာရီပတ်လုံး ဟော်မုန်းတွေကို ဘယ်လိုချိန်ညှိနေသလဲ?

ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဟော်မုန်းစနစ်ဟာ နေ့ဘက်နဲ့ ညဘက်မှာ လုပ်ဆောင်ပုံ လုံးဝ ကွာခြားပါတယ် -

အင်ဆူလင် (Insulin) - နေ့ဘက်မှာ အင်ဆူလင်ရဲ့ အာနိသင်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တုံ့ပြန်မှုက အရမ်းကောင်းပါတယ်။ ဒါကြောင့် နေ့ဘက်စားတဲ့ အစားအစာတွေက သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ထိန်းညှိရ လွယ်ကူပါတယ်။ ညဘက်ရောက်တဲ့အခါကျတော့ ခန္ဓာကိုယ်က အင်ဆူလင်ကို တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်း (Insulin Sensitivity) သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားပါတယ်။

ကော်တီဆော (Cortisol) - မနက်ခင်းမှာ ဒီစွမ်းအင်ဟော်မုန်းက အမြင့်ဆုံး ထွက်လာပြီး နေ့ဘက် အလုပ်လုပ်နိုင်ဖို့ နှိုးဆွပေးပါတယ်။ ညဘက်ရောက်ရင်တော့ ပုံမှန်အားဖြင့် အနိမ့်ဆုံးအဆင့်ကို ကျဆင်းသွားပြီး အနားယူဖို့ ပြင်ဆင်ပေးပါတယ်။

မီလာတိုနင် (Melatonin)-ညဘက် အမှောင်ယံမှာ ထွက်လာပြီး အိပ်စက်အနားယူဖို့ ညွှန်ပြပေးတဲ့ ဟော်မုန်းဖြစ်ပါတယ်။ ညဘက်ကြီးမှာ အစာတွေ အများကြီး ဝင်လာရင် ဒီမီလာတိုနင် ထွက်ရှိမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး အစာခြေစနစ်ကိုပါ ဖရိုဖရဲ ဖြစ်စေပါတယ်။

ဂရီလင် (Ghrelin) နှင့် လက်တင် (Leptin)- ဗိုက်ဆာမှုကို ထိန်းချုပ်တဲ့ ဟော်မုန်းတွေ ဖြစ်ပြီး နေ့စဉ် ပုံမှန် အချိန်ဇယားနဲ့ စားသုံးမှသာ မျှတမှု ရှိပါတယ်။

ဒီဟော်မုန်းတွေရဲ့ ၂၄ နာရီ ပတ်လုံး သွားလာနေတဲ့ လမ်းကြောင်းကို ကြည့်ရတာ နေ့စဉ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ် လိုပါပဲ -

📌မနက် ၆:၀၀ နာရီ မှ ၉:၀၀ နာရီ (နိုးထချိန် - စွမ်းအင် အပြည့်ပေးချိန်): ကော်တီဆောတွေ အများဆုံးထွက်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို နှိုးဆွပေးပါတယ်။ ဇီဝဖြစ်စဉ် စတင်အလုပ်လုပ်ပါပြီ။
📌နေ့လယ် ၁၂:၀၀ နာရီ မှ ၂:၀၀ နာရီ (အစာခြေစနစ် အကောင်းဆုံးချိန်): အင်ဆူလင်နဲ့ အစာခြေ အင်ဇိုင်းတွေ ကောင်းစွာထွက်ရှိပြီး စားလိုက်သမျှကို စွမ်းအင်အဖြစ် အမြန်ဆုံး ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပါတယ်။
📌ညနေ ၆:၀၀ နာရီ မှ ၈:၀၀ နာရီ (ခန္ဓာကိုယ် နှေးကွေးလာချိန်): ဟော်မုန်းတွေ ထွက်ရှိမှု တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာပြီး ဇီဝနာရီက အနားယူဖို့ ပြင်ဆင်ခိုင်းနေပါပြီ။
📌ည ၁၀:၀၀ နာရီ မှ မနက် ၄:၀၀ နာရီ (အိပ်စက်အနားယူ & ပြုပြင်တည်ဆောက်ချိန်): မီလာတိုနင်နဲ့ Growth Hormone တွေထွက်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးတဲ့ အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချိန်ကြီးမှာ အစာဝင်လာရင် စနစ်တစ်ခုလုံး ရောထွေးကုန်ပါတော့တယ်။

၃။ အစာစားချိန် ကွာခြားတဲ့အခါ ဘာတွေပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်သလဲ?
မနက်စောစော စားသုံးသူတွေမှာဆိုရင် ဇီဝဖြစ်စဉ် (Metabolism) က အကောင်းဆုံး အချိန်ဖြစ်တာကြောင့် စားလိုက်တဲ့ အစားအစာတွေကို စွမ်းအင်အဖြစ် အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပါတယ်။ ကယ်လိုရီတွေကို ကောင်းစွာ လောင်ကျွမ်းစေပြီး တစ်နေ့တာလုံး သွေးတွင်းသကြားဓာတ် တည်ငြိမ်စေပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ညစာ အရမ်းနောက်ကျမှ စားသုံးသူတွေ ကျတော့ -
ညဘက်မှာ ဇီဝနာရီက ခန္ဓာကိုယ်ကို အနားယူဖို့နဲ့ အစာခြေစနစ်ကို ရပ်နားဖို့ ညွှန်ကြားထားပြီးပါပြီ။
ဒီအချိန်မှာ အစာစားလိုက်တဲ့အခါ အင်ဆူလင် ထွက်ရှိမှု ညံ့ဖျင်းတာကြောင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် မြင့်တက်လာပြီး အဆီအဖြစ် ပိုမိုလွယ်ကူစွာ သိုလှောင်ခံရပါတယ်။
အစာမကြေတာ၊ ရင်ပူတာ (Acid Reflux) နဲ့ အိပ်ရေးပျက်တာတွေပါ ဖြစ်စေပါတယ်။

၄။ လူတိုင်းရဲ့ Metabolic Clock က အတူတူပဲလား?
အခြေခံအားဖြင့် လူတိုင်းမှာ ဇီဝနာရီ စနစ်က တူတူပါပဲ (နေထွက်ရင်နိုး၊ နေဝင်ရင်အိပ်၊ နေ့ဘက်စား၊ ညဘက်နားဆိုတဲ့ မူလဇီဝဇာတ်ကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်)။ ဒါပေမဲ့ လူတစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစား (Chronotypes) တွေကတော့ ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ - မနက်စောစောနိုးပြီး နေ့ဘက်စွမ်းအင်အပြည့်ရှိသူတွေ (Larks) နဲ့ ညဘက်မှ ဦးနှောက်ပိုကြွပြီး မနက်ပိုင်း အိပ်ရာထနောက်ကျသူတွေ (Owls) ဆိုပြီး ရှိကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီဇီဝနာရီဟာ ကျောက်သားပေါ်မှာ ထွင်းထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အောက်ပါ အပြုအမူတွေနဲ့ လုံးဝ ပြောင်းလဲ (ပျက်စီး) သွားနိုင်ပါတယ် -
ညဘက် နောက်ကျမှ ပုံမှန်စားတတ်ခြင်း: ခန္ဓာကိုယ်က အနားယူရမယ့်အချိန်မှာ အစာစားတဲ့အတွက် ဇီဝနာရီကို အတင်းအကျပ် လိမ်ညာခိုင်းသလို ဖြစ်ပြီး ရေရှည်မှာ ဟော်မုန်းစနစ်တွေ ပျက်စီးလာပါတယ်။

အချိန်မမှန် အိပ်စက်ခြင်းနဲ့ ညဘက် အလုပ်လုပ်ခြင်း (Shift Work): အိပ်ချိန်စားချိန်တွေ အမြဲပြောင်းလဲနေတဲ့အခါ ဦးနှောက်က ဘယ်အချိန် ဟော်မုန်းထုတ်ရမယ်မှန်း မသိတော့ပါဘူး။
ညဘက် ဖန်သားပြင် (Screen Time) အလွန်အကျွံ ကြည့်ခြင်း: ဖုန်း၊ ကွန်ပြူတာ မီးရောင်တွေက အိပ်စက်စေတဲ့ မီလာတိုနင် ဟော်မုန်း ထွက်ရှိမှုကို တားဆီးပစ်ပါတယ်။

၅။ ပုံမှန် Metabolic Clock နဲ့ မကိုက်ညီဘဲ စားသောက်နေထိုင်ရင် ဘာတွေဖြစ်လာနိုင်မလဲ?

ဇီဝနာရီကို ဆန့်ကျင်ပြီး အချိန်မရွေး စားသုံးနေမယ်ဆိုရင် ရေရှည်မှာ အောက်ပါ ကျန်းမာရေး ပြဿနာတွေ သေချာပေါက် ရင်ဆိုင်ရပါမယ် -
အဝလွန်ခြင်း (Obesity): ညဘက် စားသောက်ပစ္စည်းတွေကို ခန္ဓာကိုယ်က စွမ်းအင်အဖြစ် မလောင်ကျွမ်းနိုင်ဘဲ အဆီအဖြစ် သိမ်းဆည်းတာကြောင့် ကိုယ်အလေးချိန် မြန်ဆန်စွာ တက်လာပါတယ်။
အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ (Type 2 Diabetes): အင်ဆူလင် တုံ့ပြန်မှု ညံ့ဖျင်းလာတာကြောင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ထိန်းချုပ်ရ ခက်ခဲလာပါတယ်။
နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ: သွေးတိုးတာနဲ့ ကိုလက်စထရော မြင့်တက်တာတွေ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ များပါတယ်။
အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း ပြဿနာများ: အစာမကြေခြင်း၊ အစာအိမ် အက်ဆစ်ဆန်တက်ခြင်း (GERD) နဲ့ အူလမ်းကြောင်း ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါတယ်။
အိပ်စက်ခြင်း အရည်အသွေး ကျဆင်းခြင်း: ညဘက် အစာခြေစနစ် အလုပ်လုပ်နေရတာကြောင့် ကောင်းမွန်စွာ အနားမရဘဲ မနက်ပိုင်းမှာ နုံးချိခြင်း၊ အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်းတွေ ခံစားရတတ်ပါတယ်။
✅တကယ်ကျန်းမာဖို့ အစားအစာကို ဘယ်အချိန်တွေမှာ စားသင့်သလဲ?
ဒီပြဿနာတွေ မဖြစ်အောင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နေထိုင်စားသောက်မှုကို အောက်ပါအတိုင်း ပြင်ဆင်ကြရအောင်ဗျ -
မနက်စာ (Breakfast): နိုးထပြီး ၁ နာရီမှ ၂ နာရီအတွင်း (ဥပမာ - နံနက် ၇ နာရီ မှ ၉ နာရီအတွင်း) စားသုံးသင့်ပါတယ်။ နေ့တစ်နေ့အတွက် စွမ်းအင်အလိုအပ်ဆုံး အချိန်ဖြစ်လို့ ပရိုတင်းနဲ့ အာဟာရ ပြည့်ဝစွာ စားနိုင်ပါတယ်။
နေ့လယ်စာ (Lunch): နေ့လယ် ၁၂ နာရီ မှ ၂ နာရီအတွင်း စားသုံးသင့်ပြီး ဇီဝဖြစ်စဉ် အမြင့်မားဆုံး အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။
ညစာ (Dinner): အိပ်ရာဝင်ခါနီး အနည်းဆုံး ၃ နာရီမှ ၄ နာရီ ကြိုတင်ပြီး (ပုံမှန်အားဖြင့် ည ၇ နာရီ သို့မဟုတ် ၈ နာရီထက် မနောက်ကျဘဲ) ပမာဏ ပေါ့ပါးစွာ စားသုံးသင့်ပါတယ်။

#ကျန်းမာရေး ဆိုတာ နေ့ချင်းညချင်း တည်ဆောက်လို့ရတာ မဟုတ်ဘဲ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နေ့စဉ်သေးငယ်တဲ့ အလေ့အထလေးတွေကနေ စတင်တာပါ။ ဒီနေ့ကစပြီး ညဘက်နောက်ကျမှ စားတဲ့အလေ့အထကို ပြင်ဆင်ပြီး ဇီဝနာရီနဲ့အညီ အချိန်မှန်စားသောက်ဖို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် စတင်ပြင်ဆင်လိုက်ကြရအောင်ဗျာ။

ဒီဆောင်းပါးလေးက အကျိုးရှိတယ်လို့ ထင်တယ်ဆိုရင် မိသားစုဝင်တွေနဲ့ သူငယ်ချင်းတွေ သိရအောင် Share ပေးသွားဖို့ မမေ့နဲ့နော်။ ကျန်းမာပျော်ရွှင်တဲ့ ဘဝပိုင်ဆိုင်ကြပါစေခင်ဗျာ!

ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

#ဒေါက်တာဝေယံဖြိုး