Doctor Narmada

🧠 ඔබේම අත… ඔබට ඕන විදිහට වැඩ නොකරනවා නම්? 😳

ඔබේ අත ඔබේ පාලනයෙන් තොරව තනියම චලනය වෙනවා කියලා හිතන්න.

ඔබ යමක් අල්ලන්න අදහස් නොකළත් අත යම් දෙයක් අල්ලනවා…

ඔබේ අනෙක් අතින් ඇඳුමක් අඳිද්දී අනිත් අත ඒකට විරුද්ධව ක්‍රියා කරනවා…

නැත්නම් ඔබේ අත තමන්ගේම කැමැත්තකට වැඩ කරනවා වගේ ඔබට දැනෙනවා…

මේක චිත්‍රපටයක සිදුවීමක් වගේ පෙනුණත්, ඉතා දුර්ලභ neurological phenomenon එකක් වන “Alien Hand Syndrome” තුළ මෙවැනි ලක්ෂණ ඇතිවෙන්න පුළුවන්.

👋 Alien Hand Syndrome කියන්නේ මොකක්ද?

සරලව කිව්වොත්, කෙනෙකුට තමන්ගේ අතේ සිදුවන සමහර චලනයන් තමන්ගේ කැමැත්තෙන් සිදු නොවන බව දැනෙන තත්ත්වයක්.

අත නිකම්ම twitch වෙන එකක් විතරක් නෙවෙයි.

සමහර අවස්ථාවලදී අත අරමුණක් ඇතිව කරන ක්‍රියාවක් වගේ පෙනෙන්නත් පුළුවන්.

උදාහරණයක් ලෙස,

👉 ළඟ තියෙන වස්තුවක් අතෙන් අල්ලගැනීම
👉 අත නැවත නැවත යම් දෙයක් ස්පර්ශ කිරීම
👉 එක අතකින් කරන ක්‍රියාවකට අනෙක් අත බාධා කිරීම
👉 අත තමන්ගේම පාලනයෙන් තොරව ඉහළට එසවෙනවා වගේ පෙනීම
👉 සමහර අයට තමන්ගේ අත “මගේම අතක් වගේ නෙවෙයි” කියන හැඟීමක් ඇතිවීම

වැනි දේවල් වාර්තා වෙලා තියෙනවා.

🧠 මේක වෙන්නේ මොළයේ ප්‍රශ්නයක් නිසාද?

ඔව්.

අපි අතක් චලනය කරන විට මොළයේ එකම කොටසක් විතරක් වැඩ කරන්නේ නැහැ.

චලනය සැලසුම් කිරීම, ආරම්භ කිරීම, පාලනය කිරීම සහ අපි කරන ක්‍රියාව “මම කළා” කියලා දැනීම සඳහා මොළයේ විවිධ ප්‍රදේශ සහ ඒවා අතර සම්බන්ධතා එකට ක්‍රියා කරනවා.

විශේෂයෙන් corpus callosum, frontal brain regions, supplementary motor areas සහ parietal regions වැනි ප්‍රදේශ/සම්බන්ධතා මේ තත්ත්වයට සම්බන්ධ වී තිබෙනවා.

ඒ නිසා මෙය “අතට වෙනම මනසක් තියෙනවා” කියන දෙයක් නෙවෙයි.

ඇත්තටම සිදුවන්නේ මොළයේ චලන පාලන ජාලවල ඇතිවන අසාමාන්‍යතාවයක්.

🧠 එහෙම වෙන්න හේතු මොනවාද?

මෙය තනි රෝගයක් නොව, වෙනත් neurological conditions (ස්නායු) නිසා ඇතිවිය හැකි syndrome එකක්.

උදාහරණ ලෙස:

🧠 Stroke අඝාතය

🧠 මොළයේ ශල්‍යකර්මයකින් පසු ඇතිවන වෙනස්කම්

🧠 Corpus callosum ආශ්‍රිත තුවාල/විකෘතිතා

🧠 මොළයේ tumors වැනි structural lesions

🧠 සමහර neurodegenerative diseases, විශේෂයෙන් corticobasal syndrome වැනි තත්ත්ව

වැනි හේතු සමඟ Alien Hand Syndrome වාර්තා වී තිබෙනවා.

😳 පුද්ගලයාට තමන්ගේ අත ගැන දැනෙන්නේ කොහොමද?

මේක තමයි මේ syndrome එකේ වඩාත්ම සිත්ගන්නාසුලු කොටස.

සමහර පුද්ගලයන්ට,

“මගේ අත මගේ පාලනයෙන් තොරව වැඩ කරනවා වගේ”

කියන හැඟීම ඇතිවෙන්න පුළුවන්.

තවත් සමහර අවස්ථාවලදී අත තමන්ගේම අතක් නොවනවා වගේ හැඟීමක් ඇතිවෙන්නත් පුළුවන්.

නමුත් හැම රෝගියෙකුටම එකම ලක්ෂණ නැහැ.

Alien hand syndrome එකේ clinical presentation එක බොහෝ වෙනස් විය හැකියි.

🤔 මේක මානසික රෝගයක්ද?

නැහැ. Alien Hand Syndrome එක neurological disorder එකක්.

කෙනෙක් “බොරු කරනවා”, “අවධානය ගන්න හදනවා” හෝ “මානසිකව පිස්සු” කියලා තීරණය කරන්න බැහැ.

ඒ වගේම අතේ involuntary movement ( පාලනයකින් තොරව) ඇතිවන වෙනත් neurological conditions සමඟත් මෙය වෙන්කර හඳුනාගැනීම අවශ්‍යයි.

ඒ නිසා නිවැරදි diagnosis එක සඳහා neurological assessment එක වැදගත්.

🩺 Diagnosis කරන්නේ කොහොමද?

මේකට එකම blood test එකකින් diagnosis කරන්න බැහැ.

වෛද්‍යවරයා රෝගියාගේ:

🔹 අතේ සිදුවන චලනය
🔹 චලනය ස්වෙච්ඡාවෙන්ද නැද්ද
🔹 sensation
🔹 muscle power
🔹 coordination
🔹 වෙනත් neurological signs
🔹 පෙර stroke/brain surgery/neurological disease history

වැනි කරුණු සලකා බලනවා.

අවශ්‍යතාව අනුව brain imaging ඒ කියන්නේ MRI හෝ CT වැනි පරීක්ෂණත් සිදු කළ හැකියි.

💊 මේකට ප්‍රතිකාර තියෙනවද?

මෙතන වැදගත් දෙයක් තියෙනවා.

Alien Hand Syndrome එකට හැමෝටම ලබාදිය හැකි එකම, තහවුරු කළ specific treatment එකක් දැනට නැහැ.

ප්‍රතිකාරය බොහෝ විට මූලික හේතුව සහ රෝගියාගේ ලක්ෂණ අනුව වෙනස් වෙනවා.

සමහර අවස්ථාවලදී rehabilitation, occupational therapy, behavioural techniques සහ affected hand එකේ චලනය පාලනය කිරීමට උපකාර වන strategies භාවිතා කර තිබෙනවා.

සමහර විශේෂ අවස්ථාවලදී medications හෝ botulinum toxin වැනි treatments සලකා බැලිය හැකි නමුත්, මේවා සඳහා සාක්ෂි සීමිතයි.

🚨 මෙන්න ඉතා වැදගත් කොටස

ඔබට හදිසියේම අතක් ඔබේ පාලනයෙන් තොරව චලනය වීමත් සමඟ…

🔴 එක පැත්තක අතක් හෝ කකුලක් දුර්වල වීම
🔴 මුහුණේ එක පැත්තක් වැටීම
🔴 කතා කිරීමට අපහසු වීම
🔴 හදිසි confusion
🔴 හදිසි පෙනීමේ වෙනස්කම්
🔴 හදිසි දැඩි හිසරදය

වැනි ලක්ෂණ තිබේ නම්…

Alien Hand Syndrome කියලා හිතලා ගෙදර ඉන්න එපා.

මේවා stroke වැනි හදිසි neurological emergency එකක ලක්ෂණ විය හැකි නිසා වහාම හදිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගැනීම වැදගත්.

❤️ අවසානයේ…

Alien Hand Syndrome කියන්නේ ඇත්තටම ඉතා දුර්ලභ සහ අපූරු neurological phenomenon එකක්.

නමුත් මෙහිදී මතක තබාගත යුතු වැදගත්ම දේ:

“මගේ අත මට අහන්නේ නැහැ” කියන අත්දැකීමක් ඇතිවුණා කියලා අතට වෙනම මනසක් ලැබුණා කියන එක නෙවෙයි.

මොළයේ චලනය පාලනය කරන සංකීර්ණ ජාලවල ඇතිවන වෙනස්කම් නිසා මෙවැනි අත්දැකීමක් ඇතිවිය හැකියි. 🧠

ඒ නිසා මෙවැනි අසාමාන්‍ය neurological symptoms තිබුණොත් ඒවා විහිළුවකට ගන්නෙ නැතුව වෛද්‍ය පරීක්ෂාවක් ලබාගැනීම වැදගත්.

💬 ඔබ මීට කලින් Alien Hand Syndrome ගැන අහලා තිබුණාද?

“මම මේක අදම පළවෙනි වතාවට දැනගත්තේ” කියලා comment එකක් දාන්න. 👇❤️

📌 මේ post එක save කරගන්න. ඔබට නොවුණත්, කවදාහරි මේ වගේ අසාමාන්‍ය neurological symptom එකක් ගැන දැනගන්න කෙනෙකුට මේ තොරතුරු වැදගත් වෙන්න පුළුවන්.

මෙම post එක සෞඛ්‍ය දැනුවත් කිරීම සඳහා පමණි. පුද්ගලික රෝග විනිශ්චයක් හෝ ප්‍රතිකාර උපදෙසක් ලෙස භාවිතා නොකරන්න.

🩸 ලේ හිඟය කියන්නේ Iron අඩුකම විතරක්ද?

“ඩොක්ටර්, මට ලේ අඩුයිලු. Iron tablet එකක් ගන්න ඕනෙද?”

මේ ප්‍රශ්නය මට නිතරම අහන්න ලැබෙනවා.

හැබැයි මෙතන වැදගත් දෙයක් තියෙනවා. 👇

ලේ හිඟය (Anaemia) කියන්නේ Iron අඩුකමට විතරක් කියන නමක් නෙවෙයි.

Iron deficiency කියන්නේ anaemia ඇතිවෙන්න පුළුවන් එක් හේතුවක් විතරයි.

ඒ නිසා “ලේ අඩුයි” කියලා දැනගත්තම තමන්ම Iron tablets පටන් ගන්න එක හැමෝටම නිවැරදි දෙයක් නෙවෙයි.

🩸 ඇත්තටම Anaemia කියන්නේ මොකක්ද?

අපේ රුධිරයේ haemoglobin (Hb) කියන ප්‍රෝටීනය තියෙනවා.

එහි ප්‍රධාන කාර්යයක් තමයි ශරීරයේ පටකවලට oxygen ගෙන යාම.

Haemoglobin ප්‍රමාණය වයස, ලිංගිකත්වය සහ ගර්භණී තත්ත්වය වගේ කරුණු අනුව නිර්දේශිත මට්ටමට වඩා අඩු වුණොත් anaemia ලෙස හඳුන්වනවා.

ඒ නිසා සරලව කිව්වොත්,

Anaemia = Hb අඩු තත්ත්වයක්.

නමුත් ඒ Hb අඩු වුණේ ඇයි? කියන එක තමයි වැදගත්ම ප්‍රශ්නය.

🤔 Iron අඩු වෙන්නේ ඇයි?

Iron අපේ ශරීරයට haemoglobin නිපදවීමට අවශ්‍යයි.

Iron අඩු වීමට හේතු කිහිපයක් තියෙනවා.

🔹 ආහාරයෙන් ප්‍රමාණවත් iron නොලැබීම

🔹 මාසික ඔසප් වීමේදී අධික ලෙස රුධිරය පිටවීම

🔹 ගර්භණී සමයේ iron අවශ්‍යතාව වැඩි වීම

🔹 ආහාර මාර්ගයෙන් iron අවශෝෂණය අඩුවීම

🔹 ශරීරයෙන් දිගුකාලීනව කුඩා ප්‍රමාණවලින් රුධිරය පිටවීම

විශේෂයෙන්ම මාසික ඔසප් වීම අධික කාන්තාවන්ට iron deficiency anaemia ඇතිවීම වැදගත් හේතුවක්.

නමුත්…

Iron deficiency එකක් නැතිවත් anaemia ඇති වෙන්න පුළුවන්.

🧬 එහෙනම් Iron අඩුකම නැතිවත් Anaemia හැදෙන්නේ කොහොමද?

ඒකට හේතු ගොඩක් තියෙනවා.

1️⃣ Vitamin B12 හෝ Folate deficiency

මේ vitamins අඩු වුණොත් රතු රුධිර සෛල නිසි ලෙස නිපදවීමට බාධා වෙන්න පුළුවන්.

ඒ නිසා anaemia ඇතිවෙන්න පුළුවන්.

2️⃣ දිගුකාලීන රෝග

Kidney disease වගේ සමහර දිගුකාලීන රෝගවලදී ශරීරයට රතු රුධිර සෛල නිපදවීමට අවශ්‍ය ක්‍රියාවලියට බලපෑම් වෙන්න පුළුවන්.

ඒ වගේ තත්ත්වවලත් anaemia ඇති වෙන්න පුළුවන්.

3️⃣ රුධිරය නැතිවීම

ශරීරයෙන් රුධිරය නැතිවුණොත් Hb අඩුවෙන්න පුළුවන්.

ඒක හැමවිටම පිටතින් පෙනෙන bleeding එකක් වෙන්න ඕනෙ නැහැ.

උදාහරණයක් විදියට ආහාර මාර්ගයෙන් සිදුවන කුඩා, දිගුකාලීන bleeding එකක් නිසාත් iron deficiency සහ anaemia ඇතිවෙන්න පුළුවන්.

4️⃣ රතු රුධිර සෛල ඉක්මනින් විනාශ වීම

සමහර රෝගවලදී රතු රුධිර සෛල සාමාන්‍යයට වඩා ඉක්මනින් විනාශ වෙනවා.

එවැනි තත්ත්වවලදීත් anaemia ඇතිවෙන්න පුළුවන්.

5️⃣ පරම්පරාවෙන් එන රුධිර රෝග

උදාහරණයක් ලෙස Thalassaemia වගේ genetic blood disorders නිසාත් anaemia ඇතිවෙන්න පුළුවන්.

මේ නිසා…

“Hb අඩුයි → Iron tablet එකක් ගන්න”

කියන එක හැමෝටම නිවැරදි ක්‍රමය නෙවෙයි.

😮 Anaemia තියෙනවා කියලා දැනගන්නේ කොහොමද?

සමහර අයට කිසිම ලක්ෂණයක් නැති වෙන්න පුළුවන්.

නමුත් anaemia වැඩි වුණොත්…

🔸 නිතරම මහන්සි දැනීම
🔸 දුර්වල බව
🔸 හිසරදය
🔸 කරකැවිල්ල
🔸 හුස්ම ගැනීමට අපහසු වීම
🔸 හදවත වේගයෙන් ගැහෙන බව දැනීම
🔸 සම හෝ තොල් සුදුමැලි වීම

වගේ ලක්ෂණ ඇතිවෙන්න පුළුවන්.

හැබැයි මේ ලක්ෂණ තිබුණා කියලාම anaemia කියලා තීරණය කරන්න බැහැ.

ඒවාට තවත් හේතු ගොඩක් තියෙනවා.

🧪 එහෙනම් Anaemia තියෙනවාද කියලා බලන්නේ කොහොමද?

සාමාන්‍යයෙන් මුලින්ම Full Blood Count (FBC) වගේ රුධිර පරීක්ෂණයක් සිදු කරනවා.

එයින් haemoglobin වගේ අගයන් බලන්න පුළුවන්.

ඊට පස්සේ…

“ඇයි Hb අඩු?”

කියන ප්‍රශ්නයට පිළිතුර හොයන්න අවශ්‍ය පරීක්ෂණ තීරණය කරනවා.

උදාහරණයක් ලෙස අවශ්‍යතාව අනුව:

🩸 Ferritin / iron studies
🧬 Vitamin B12 / folate
🩸 Blood film
🩺 Kidney function
සහ වෙනත් පරීක්ෂණ සිදු කරන්න පුළුවන්.

හැමෝටම මේ සියලුම tests අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ.

වෛද්‍යවරයා ලක්ෂණ, වයස, ආහාර රටාව, මාසික රුධිර වහනය, වෙනත් රෝග සහ FBC ප්‍රතිඵල අනුව තීරණය කරනවා.

💊 “Iron tablet එකක් ගත්තොත් කමක් නැද්ද?”

මෙන්න මෙතන තමයි වැදගත්ම දේ.

Anaemia තියෙන හැමෝටම Iron tablets අවශ්‍ය නැහැ.

Iron deficiency තියෙනවා නම් iron treatment වැදගත් වෙන්න පුළුවන්.

නමුත් වෙනත් හේතුවක් නිසා anaemia තියෙන කෙනෙක් තමන්ම දිගටම iron ගන්න එකෙන් මූලික හේතුව මගහැරෙන්න පුළුවන්.

ඒ නිසා “ලේ අඩුයි” කියලා report එකකින් දැනගත්තොත්,

හේතුව හඳුනාගැනීම තමයි ප්‍රධාන දේ.

🍲 ආහාරයෙන් Iron ගන්න පුළුවන්ද?

ඔව්. Iron අඩුකම වැළැක්වීමට සහ ප්‍රමාණවත් iron ලබාගැනීමට ආහාරය වැදගත්.

Iron අඩංගු ආහාරවලට:

🥩 මස්
🐟 මාළු
🥚 බිත්තර
🌱 පරිප්පු සහ වෙනත් legumes
🥬 කොළ වර්ග
🌾 iron-fortified foods

වැනි ආහාර ඇතුළත් වෙනවා.

Plant-based iron ශරීරයට අවශෝෂණය වීමට Vitamin C සහිත ආහාර සමඟ ගැනීම උපකාරී විය හැකියි.

🚨 කවදාද වෛද්‍යවරයෙකු හමුවිය යුතු?

ඔබට දිගටම…

⚠️ අධික මහන්සිය
⚠️ හුස්ම ගැනීමට අපහසු වීම
⚠️ හදවත වේගයෙන් ගැහීම
⚠️ කරකැවිල්ල / සිහි නැතිවීම
⚠️ අසාමාන්‍ය ලෙස සුදුමැලි වීම

වැනි ලක්ෂණ තිබෙනවා නම් වෛද්‍ය උපදෙස් ලබාගන්න.

ඒ වගේම මාසික ඔසප් වීම ඉතා අධික වීම, කළු තාර වගේ මලපහ, හෝ වෙනත් අසාමාන්‍ය bleeding තිබෙනවා නම් ඒකත් නොසලකා හරින්න එපා.

❤️ අවසානයට…

ඊළඟ වතාවේ කෙනෙක් කිව්වොත්…

“මට ලේ අඩුයි.”

එකපාරටම

“Iron tablet එකක් ගන්න.”

කියන්න කලින්…

“ඇයි ලේ අඩු?”

කියන ප්‍රශ්නය අහන්න.

මොකද…

🩸 Anaemia කියන්නේ එකම රෝගයක් නෙවෙයි.

ඒකට හේතු ගොඩක් තියෙනවා.

ඒ නිසා නිවැරදි ප්‍රතිකාරය තීරණය වෙන්නේ හේතුව හඳුනාගැනීමෙන් පසුවයි.

💬 ඔබටත් “ලේ අඩුයි” කියලා blood test එකකින් කියලා තියෙනවාද?

ඔබට Iron අඩුයි කියලාද, නැත්නම් Hb අඩුයි කියලා විතරද කියලා Comment එකේ කියන්න.
මේ ගැන තවත් ප්‍රශ්න තිබුණොත් අහන්න. ❤️

සීතල වතුර බොන එක හොදද නැද්ද? වැඩියෙන්ම හොද සීතල වතුරද නැත්තන් රස්නේ වතුර බොන එකද?ඔයාගෙ අදහස මොකද්ද? විද්‍යාත්මක පිළිතුරක් හවස ගේන්නම්.❤️